Limmen stelt gemeenteraad in staat verantwoording
- 7 januari 2010 door Maarten Hoogstad
Op 15 december presenteerde de commissie Limmen haar onderzoeksbevindingen aan pers, politiek en publiek. De belangrijkste conclusie luidt: "het besluit om de Noord/Zuidlijn te gaan aanleggen had nooit aan de Amsterdamse gemeenteraad voorgelegd mogen worden". In januari 2010 praat de politiek verder over de uitkomsten van het onderzoek. De uitkomsten stellen de gemeenteraad van Amsterdam in staat om aan de kiezers uit te leggen wat er precies mis ging. Gemeentelijke rekenkamers zouden ook vaker onderzoek moet doen dat de raad helpt iets uit te leggen aan de kiezer. In evaluatieonderzoeken naar het functioneren van rekenkamer blijkt dat dit doel, de raad in staat stellen verantwoording af te leggen, echter nog weinig aandacht krijgt.
De enquêtecommissie Limmen bestaat uit Amsterdamse raadsleden en is ingesteld om onderzoek te doen naar de Noord/Zuidlijn. De opdracht van de commissie is waarheidsvinding over het hele traject en daarbij lering te trekken uit het verleden en aanbevelingen te doen voor de toekomst. Hoe heeft het zo ver kunnen komen? En hoe voorkomen we dat dit de gemeente Amsterdam nogmaals overkomt? Twee relevante vragen. Iedere Amsterdammer heeft met smart op de antwoorden zitten wachten.
De Noord/Zuidlijn is de metrolijn die de gemeente Amsterdam vier keer zoveel gaat kosten als verwacht en die niet in 2009 klaar zal zijn, maar pas acht jaar later, in 2017 (mits er geen nieuwe vertragingen optreden). De gemeenteraad besloot in 2002 tot het aanleggen van de metrolijn. Bijna acht jaar later is de ingebruikname van de lijn nog geen jaar dichterbij! Hoe leg je dat nog aan de goedwillende belastingbetaler uit? Dit was voor de gemeenteraad van Amsterdam voldoende aanleiding om voor de eerste keer in haar geschiedenis gebruik te maken van het zwaarste onderzoeksinstrument dat ze heeft: nl, het recht om een enquêtecommissie in te stellen.
Gemeenteraden hebben sinds de invoering van het dualisme (2002) de beschikking over dit zware onderzoeksinstrument. Het instrument biedt de gemeenteraad de mogelijkheid om zelf informatie te verzamelen en zodoende niet afhankelijk te zijn van de informatie die ze door het college krijgt aangereikt. Doordat de gemeenteraad deze mogelijkheid heeft, is geborgd dat de gemeenteraad te allen tijde over alles verantwoording kan afleggen aan de burger. Dit doel, rekenschap afleggen aan de burger, wordt bij de commissie Limmen vooral zichtbaar in de werkwijze van de commissie; de openbare verhoren zijn live uitgezonden, de publicatie van het rapport was integraal te volgen en het 480 (!) pagina's tellende eindrapport is gelukkig in een publieksvriendelijk filmpje samengevat. De informatie die de enquêtecommissie heeft verzameld is hiermee voor iedereen toegankelijk gemaakt, begrijpelijk verwoord en overzichtelijk gepresenteerd. Omdat de commissie de schuldvraag (bewust) niet beantwoord is het echter de vraag of de inwoners van Amsterdam deze werkwijze ook op waarde weten te schatten?
Er zijn meer instrumenten die de volksvertegenwoordiging ondersteunen bij het afleggen van verantwoording aan de kiezers. Ook gemeentelijke rekenkamers hebben het doel hieraan een bijdrage te leveren. Door onderzoek te doen naar effecten van beleid kunnen ze zelf (direct) of via de gemeenteraad (indirect) zorgen dat burgers die informatie krijgen die nodig is om een mening te vormen over het presteren van de overheid. De vraag of rekenkamers hierin slagen is vooralsnog niet te beantwoorden. Evaluaties van rekenkamers richten zich niet of nauwelijks op de bijdrage die is geleverd aan het realiseren van dit doel. Vaak beperkt de ‘burgerfocus' zich tot het constateren dat via een huis-aan-huisblad is opgeroepen onderzoeksonderwerpen aan te dragen. Dat is te weinig. Ik wil alle rekenkamers daarom oproepen hier meer mee te doen. Kiezers hebben het recht op informatie die daadwerkelijk iets zegt over het presteren van het gemeentebestuur. Rekenkamers kunnen de raad helpen in het verschaffen van de informatie die er toe doet.
Maarten Hoogstad is senior onderzoeker bij Jacques Necker. Hij heeft een groot aantal onderzoeken uitgevoerd voor gemeenteraden, rekenkamers en colleges van B&W. Momenteel onderzoekt hij de impact die rekenkamers hebben in het lokaal bestuur. Maarten is bestuurskundige.
